„Zagrożenia nadmiernego długu publicznego. Edycja 2026” – zachęcamy do zapoznania się z raportem Instytutu Odpowiedzialnych Finansów, Fundacji Przyjazny Kraj oraz Instytutu Finansów Publicznych. Raport dostępny jest bezpłatnie.
Raport przedstawia problematykę długu publicznego, czynniki jego wzrostu i stabilności, ale również zagrożenia wynikające z nadmiernego poziomu deficytu i długu, który może w konsekwencji prowadzić do kryzysu zadłużenia. Jest to doroczna aktualizacja raportów z 2021, 2022, 2023, 2024 i 2025 r. o tym samym tytule, uwzględniająca zmiany na rynku finansowym w latach 2025-2026, przedstawiająca aktualną diagnozę sytuacji finansów publicznych, uwarunkowania zarządzania długiem publicznym, rosnące koszty obsługi, wyzwania związane z wydatkami na obronność oraz unijną procedurą nadmiernego deficytu.
- Jak przedstawia się sytuacja finansów publicznych i jej perspektywa na kolejne lata?
- Jakie są konsekwencje przekroczenia 60 proc. progu długu publicznego do PKB wg metodologii unijnej i 55 oraz 60 proc. wg krajowej (PDP)?
- Jak zmienia się obraz długu publicznego w Polsce na tle innych krajów UE?
- Dlaczego koszty obsługi długu publicznego należą do najwyższych w Europie i w jakim stopniu wypychają potrzebne wydatki rozwojowe?
- Na ile realna jest obniżka ratingu Polski przez największe agencje – jakie byłyby skutki?
- Jakie konsekwencje może mieć masowe nabywanie obligacji skarbowych przez banki działające w Polsce?
- Dlaczego konieczne jest natychmiastowe podjęcie znaczącej konsolidacji fiskalnej po stronie dochodowej i wydatkowej?
- Jakie będą skutki zaniechania takich działań?
- Który rząd stanie nieuchronnie przed taką koniecznością?
Na te i inne pytania związane z długiem publicznym odpowiadają: Ludwik Kotecki, Marek Skawiński i Paweł Wojciechowski, autorzy raportu „Zagrożenia nadmiernego długu publicznego. Edycja 2026” przygotowanego przez Instytut Odpowiedzialnych Finansów w partnerstwie i ze wsparciem pomysłodawcy Fundacji Przyjazny Kraj oraz Instytutu Finansów Publicznych.
– W ostatnich trzech latach gwałtownie i w skali bezprecedensowej pogorszył się wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych - w 2025 r. łączny deficyt sektora (według metodologii unijnej) osiągnął poziom aż 7,3 proc. PKB i to pomimo obowiązującej nasz kraj unijnej procedury nadmiernego deficytu. To wartość, która plasuje Polskę na drugim miejscu w całej Unii Europejskiej pod względem wysokości niedoboru finansowego, ustępując jedynie będącej w kryzysie makroekonomicznym Rumunii. Fakt, że Polska stała się krajem o deficycie ponad dwukrotnie wyższym niż średnia unijna, nie jest jedynie problemem statystycznym. Wskazuje on na narastającą rozbieżność między zakresem zobowiązań wydatkowych państwa a jego trwałą bazą dochodową. Polska próbuje finansować zakres wydatków charakterystyczny dla państw o wysokich dochodach publicznych, utrzymując jednocześnie relatywnie niski poziom dochodów sektora publicznego, co doprowadziło do obecnej nierównowagi fiskalnej. Pogorszenie finansów publicznych nie jest skutkiem spowolnienia gospodarczego, co oznacza, że znaczna część tej nierównowagi ma charakter strukturalny - twierdzą autorzy raportu.
Autorzy raportu rozprawiają się z kilkoma mitami dotyczącymi „bezpiecznego” poziomu długu publicznego obecnymi w przestrzeni publicznej i debacie politycznej, a szczególnie z mitem „wyrastania z długu”.
– Wzrost nominalny PKB na poziomie 5-6 proc. przy deficycie 6-7 proc. PKB i kosztach obsługi długu publicznego na poziomie 2,5-3 proc. PKB oznacza narastający dług w relacji do PKB. "Wyrośnięcie" z deficytu i długu to nie strategia, to życzenie – podkreślają autorzy raportu. Dlatego nieuchronna jest konsolidacja fiskalna, zarówno po stronie dochodowej jak i wydatkowej. Obliczona w raporcie skala dostosowania w wysokości ok. 160 mld odpowiada np. około dwuipółletnim kosztom programu 800+.
Pobierz raport
„Zagrożenia nadmiernego długu publicznego. Edycja 2026”
Instytut Odpowiedzialnych Finansów, misją i głównym celem Instytutu Odpowiedzialnych Finansów (IOF) jest dążenie do życia w świecie, w którym instytucje finansowe (prywatne i publiczne) służą podnoszeniu poziomu życia współczesnego społeczeństwa bez pomnażania zagrożeń dla przyszłych pokoleń. Naszym dążeniem jest informowanie, inspirowanie i promowanie standardów ograniczających nieodpowiedzialne zachowania oraz propagowanie zasad i reguł odpowiedzialnych finansów w sektorze bankowym, ubezpieczeniowym i inwestycyjnym oraz w sektorze publicznym.
Fundacja Przyjazny Kraj, powołana w 2013 roku przez prywatnych fundatorów, jest organizacją pozarządowa, która w celach statutowych posiada m.in. prowadzenie badań i analiz dotyczących systemów regulacyjnych i ekonomicznych, promowanie wolności gospodarczej i rozwoju przedsiębiorczości, działalność edukacyjną, podejmowanie działań wspierających rozwój aktywności obywatelskiej i społecznej, wzrost efektywności działania instytucji państwowych i samorządowych.
Instytut Finansów Publicznych, działający na rzecz pożytku publicznego think tank typu watch dog – ośrodek ekspercko-analityczny, który reprezentuje interes społeczeństwa i obywateli oraz aktywnie uczestniczy w debacie publicznej. Jest niezależną i apartyjną organizacją pozarządową, która stawia za cele m.in. monitoring finansów publicznych, fact-checking i przeciwdziałanie populizmowi w życiu publicznym oraz wspieranie demokracji, praworządności i społeczeństwa obywatelskiego.
