Chat with us, powered by LiveChat
×Drogi U偶ytkowniku, przez dalsze aktywne korzystanie z naszego Serwisu (scrollowanie, zamkni臋cie komunikatu, klikni臋cie na elementy na stronie poza komunikatem) bez zmian ustawie艅 w zakresie prywatno艣ci, wyra偶asz zgod臋 na przechowywanie na urz膮dzeniu, z kt贸rego korzystasz tzw. plik贸w cookies oraz na przetwarzanie Twoich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania przeze Ciebie z serwis贸w internetowych Stowarzyszenia Inwestor贸w Indywidualnych oraz innych parametr贸w zapisywanych w plikach cookies w celach analitycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Je偶eli nie wyra偶asz zgody na u偶ywanie przez nas cookies powiniene艣 zablokowa膰 ich zapisywanie na swoim urz膮dzeniu zmieniaj膮c ustawienia swojej przegl膮darki lub opu艣ci膰 t臋 stron臋. Aby uzyska膰 wi臋cej informacji na temat plik贸w cookies i przetwarzania danych osobowych, zapoznaj si臋 z nasz膮 polityk膮 prywatno艣ci i zasadami dotycz膮cymi plik贸w cookies.

Inwestorzy Live 馃煝: Czy tradycyjne metody inwestowania po 2020 roku dalej s膮 aktualne?

Zapraszamy na kolejnego Live'a 馃煝! Naszym go艣ciem b臋dzie Rafa艂 Glinicki z VSA TRADER, a b臋dziemy rozmawiali o:

  • Jak poprawnie zweryfikowa膰 informacje p艂yn膮ce z wykres贸w, by dostosowa膰 je do nowych warunk贸w panuj膮cych na rynku?
  • Czy nowy gracz na rynku finansowym zmieni na sta艂e zasady gry?
  • Z jakich narz臋dzi najlepiej korzysta膰, aby by膰 po w艂a艣ciwej stronie rynku?
  • + WASZE PYTANIA NA 呕YWO!

馃棑 wtorek, 2 lutego 鈴 13:00

Gdzie mo偶na ogl膮da膰 najbli偶szy Live 馃煝?

Zobacz wi臋cej: Warsztaty聽Trader Intraday 鈥 Rafa艂 Glinicki zaprasza na 146 godzin warsztat贸w po艣wi臋conych VSA

Transkrypcja

Micha艂 Mas艂owski: Witam serdecznie. Z tej strony Micha艂 Mas艂owski. Stowarzyszenie Inwestor贸w Indywidualnych. Dzisiaj moim go艣ciem jest Rafa艂 Glinicki z firmy VSA TRADER. Cze艣膰 Rafa艂.

Rafa艂 Glinicki: Witam serdecznie.

M: Rafa艂 pozw贸l, 偶e Ci臋 przedstawi臋. Jeste艣 zawodowym traderem. Tak bym to tutaj najkr贸cej jak si臋 tylko da stre艣ci艂. Przypominam, 偶e jeste艣 tak偶e honorowym cz艂onkiem Stowarzyszenie Inwestor贸w Indywidualnych. Uzasadnienie, dlaczego postanowili艣my Ci臋 uhonorowa膰 tym honorowym cz艂onkostwem, jest to, 偶e Ty pokazujesz, 偶e zaw贸d tradera to jest zaw贸d. To jest ci臋偶ka praca, a nie Wilk z Wall Street. Kto艣 si臋 naogl膮da艂 Wilka z Wall Street i wydaje mu si臋, 偶e jest to romantyczne albo 偶e na granicy przest臋pstwa. Tymczasem tak nie jest. Ty pokazujesz, 偶e trading to jest takie strzy偶enie ogr贸dka i im bardziej nudne tym lepiej. Zgadza si臋?

R: Jest w tym du偶o prawdy, poniewa偶 tak naprawd臋 przypomina to troch臋 wierzcho艂ek g贸ry lodowej, czyli jakby艣my powiedzieli, 偶e to, co wystaje ponad wod臋. To jest to samo miejsce, kiedy siedzisz przy wykresie bezpo艣rednio przy rynku, to du偶o wi臋cej to jest to, czego jest pod wod膮, czyli tego przygotowania przed tradingiem, analiz swoich decyzji z zesz艂ego tygodnia. Analiz r贸wnie偶 wej艣膰, wyj艣膰, zamkni臋膰 pozycji, czyli ca艂y czas kalibracja w艂asnej wiedzy plus obserwacja tego, co si臋 dzieje na rynku, poniewa偶 rynki s膮 zmienne jak wszyscy tutaj doskonale wiemy. Ca艂y czas to wszystko ewoluuje, rozwija si臋. Por贸wna艂bym to mo偶e do pracy lekarza, kt贸ra oczywi艣cie jest bardziej odpowiedzialna, natomiast on r贸wnie偶 w swojej bran偶y, w biznesie jakby艣my tak to por贸wnali, musi ca艂y czas si臋 uczy膰, poniewa偶 ca艂y czas wchodz膮 jakie艣 r贸偶nego rodzaju nowe sytuacje, elementy i te偶 ta bran偶a ewoluuje.

M: Jak w Twojej bran偶y, w Twoim zawodzie tego tradera, o kt贸rym m贸wili艣my, ten 2021 wygl膮da? Co tu du偶o m贸wi膰 by艂 troch臋 szalony. My tutaj zastanawiali艣my si臋, my艣leli艣my, 偶e inwestorzy na rynku akcji, przynajmniej w Polsce, przeszli taki przyspieszony kurs inwestowania. W marcu bardzo powa偶ny krach, a p贸藕niej fajna hossa wyci膮gni臋ta przez inwestor贸w indywidualnych. Co u Ciebie? Business as usual, strzy偶enie ogr贸dka codziennie czy na przyk艂ad w takim przyk艂adowym marcu wola艂e艣 stan膮膰 z boku i popatrze膰?

R: Dok艂adnie tak. Akurat dobrze tutaj to pytanie jakby sko艅czy艂e艣 t膮 konkluzj膮. Generalnie pierwsze dwa miesi膮ce zesz艂ego roku by艂y bardzo dobre. Natomiast w momencie, kiedy przyszed艂 marzec i przysz艂a zbyt du偶a zmienno艣膰. Oczywi艣cie zmienno艣膰 dla nas, jako dla trader贸w, jest bardzo dobra, ale ona musi by膰 w jakiej艣 granicy, poniewa偶 tak m贸wi膮c kolokwialnie, siada nam g臋sto艣膰 rynku, czyli ilo艣膰 zlece艅 nazwijmy to na centymetr ceny, tak bym to troszeczk臋 por贸wna艂. Skutkuje to tym, 偶e zlecenia wchodz膮 z dosy膰 du偶ym po艣lizgiem cenowym. Nie mo偶na bardzo precyzyjnie kontrolowa膰 stop loss'贸w, a co za tym idzie - ryzyka, a to jest jedyna rzecz jak膮 my, jako traderzy, mo偶emy na rynku bardzo precyzyjnie kontrolowa膰. W zwi膮zku z tym, je偶eli to ryzyko jest niekontrolowalne przy pewnych za艂o偶eniach po prostu, to na takie rynki nie wchodzimy. Wi臋c praktycznie jeden miesi膮c, p贸艂tora tak oko艂o odpu艣cili艣my, je偶eli chodzi o takie stricte ju偶 bezpo艣rednio tradrowanie. Oczywi艣cie obserwowali艣my, patrzyli艣my. To si臋 te偶 z艂o偶y艂o z lockdownem u nas w Polsce. W zwi膮zku z tym by艂 taki lekki odpoczynek od tego wszystkiego i przygotowania. Natomiast powr贸t by艂 ju偶 bardzo ciekawy. Ju偶 takie uspokojenie rynk贸w. Potem ju偶 by艂o naprawd臋 bardzo, bardzo fajne, je偶eli chodzi o t膮 ca艂膮 sytuacj臋. Natomiast czy on by艂 wyj膮tkowy, 2020 rok? To mi przypomina pytanie zadane zaraz po krachu zwi膮zanym w Stanach Zjednoczonych z kredytami hipotecznymi czy to by艂 wyj膮tkowy rok? Tak, tamten te偶 by艂 wyj膮tkowy, ale ten jest wybitnie wyj膮tkowy, poniewa偶 dotyczy艂 wszystkich bran偶. Tak jak wtedy dotyczy艂o to jaki艣 konkretnych segment贸w rynkowych, tak ten obecny kryzys, kt贸ry jest wywo艂any Covidem dotyczy praktycznie rzecz bior膮c wi臋kszo艣ci bran偶, kt贸re s膮 gdzie艣 tam obecne na rynkach kapita艂owych jak i olbrzymiej rzeszy ludzi i wywo艂uje do tego jeszcze emocje zwi膮zane z tak zwanym zabezpieczeniem bytu. Czyli l臋kiem o prac臋, o biznesy, o tego typu sytuacje. Z drugiej strony spotka艂o si臋 to te偶 z dzia艂aniami, kt贸re do tej pory na rynkach kapita艂owych nie by艂y widzialne. Praktycznie rzecz bior膮c za naszego 偶ycia nic takiego si臋 nie zadzia艂o, a mianowicie 偶eby regulator w formie pa艅stwa, kt贸re dba o bezpiecze艅stwo obywateli, 偶eby by艂o dobrze i 偶eby by艂o wszystko w jak najlepszym porz膮dku, zadecydowa艂o o zamkni臋ciu biznes贸w. To nie tylko w naszym kraju, ale r贸wnie偶 na ca艂ym 艣wiecie takie zdarzenia mia艂y miejsce. Stany Zjednoczone tak samo przecie偶 prze偶ywa艂y lockdown, w zwi膮zku z tym czego艣 takiego nie by艂o, czyli ograniczenie mo偶liwo艣ci prowadzenia dzia艂alno艣ci gospodarczej. Zawsze te ograniczenia by艂y w jaki艣 spos贸b naturalne, czyli ograniczenie dost臋pu do surowc贸w, brakiem klient贸w, r贸偶nego rodzaju zdarze艅 rynkowych. Natomiast to zdarzenie nie by艂o rynkowe. Ono by艂o po prostu wywo艂ane sztucznie. Z drugiej strony te偶 by艂y olbrzymie pakiety pomocowe. Oczywi艣cie najbardziej spektakularny to jest pakiet pomocowy, kt贸ry zosta艂 odpalony na koniec marca w Stanach Zjednoczonych, gdzie zosta艂o wpompowane w rynki, wszelkiego rodzaju pakiety czy to w formie r贸偶nego rodzaju pomocy bezpo艣rednich zasi艂k贸w, czy dotacji do firm bezzwrotnych, jak i r贸wnie偶 s艂ynnego luzowania ilo艣ciowego. Po prostu olbrzymie pieni膮dze. Dwa biliony. Nie bilion z tych ameryka艅skich, tylko biliony.

M: Polskie biliony.

R: Polskie biliony. Dok艂adnie. Dolar贸w. Zosta艂y wpompowane. To jest wi臋cej ni偶 PKB Kanady czy Rosji na przyk艂ad, 偶eby sobie tak膮 skal臋 zrobi膰. Teraz je艣li por贸wnamy t臋 skal臋, 偶e 4 biliony zosta艂y wpakowane pod koniec kryzysu zwi膮zanego z kredytami kapita艂owymi i to trwa艂o 6 lat, a tutaj w 2 miesi膮ce zosta艂a wpakowana po艂owa tej kwoty. W zwi膮zku z tym olbrzymia pompa posz艂a na rynkach. Ja powiem w ten spos贸b, 偶e w swojej karierze 20-letniej traderowania czy inwestowania na pocz膮tku bardziej w formie akcji na rynkach kapita艂owych, nie widzia艂em czego艣 takiego. Generalnie nastroje by艂y fatalne, do tego, 偶eby rynki nie mia艂y nadziei, kiedy si臋 to sko艅czy. Tak to nazwijmy og贸lnie. Zapodawane by艂y z tygodnia na tydzie艅 jedne z najgorszych odczyt贸w niewidzianych czy to od drugiej wojny 艣wiatowej, czy to od kilkudziesi臋ciu lat typu 14% bezrobocia w Stanach Zjednoczonych. Mimo to rynki ca艂y czas zdobywa艂y nowe szczyty.

M: Nie mia艂e艣 wra偶enia, 偶e rynki finansowe wtedy ewidentnie odklei艂y si臋 od gospodarki?

R: Tak, ale z drugiej strony, jak obserwowali艣my, co si臋 dzieje na wykresie, to wida膰 by艂o, jak te pieni膮dze wchodz膮 na rynek. Jak ten popyt po prostu to wybiera. Czyli s膮 z艂e dane, na pocz膮tku na jakie艣 s艂abe r臋ce, tak to ju偶 kolokwialnie tu mo偶emy sobie powiedzie膰, puszczaj膮 jak膮艣 cz臋艣膰 walor贸w, licz膮c, 偶e te dane posypi膮 gdzie艣 te rynki w d贸艂. Zreszt膮 na wielu rodzaju forach ca艂y czas tr膮bi艂o si臋, 偶e to musi by膰, to musi waln膮膰, to musi zjecha膰, a tymczasem spokojnie ta cena czeka艂a, dochodzi艂a do okre艣lonych poziom贸w, przy kt贸rych w艂膮cza艂y si臋 olbrzymie zlecenia, kt贸re by艂o wida膰, jak wchodz膮 w tym momencie w formie pojawiaj膮cego si臋 wolumenu na rynku i absorbowa艂y praktycznie rzecz bior膮c ca艂膮 t膮 poda偶 i za chwil臋 te ceny by艂y windowane na wy偶sze szczyty. Wi臋c czego艣 takiego to po prostu nigdy jak do tej pory nie mo偶na by艂o obserwowa膰, je偶eli chodzi o rynki kapita艂owe. Podejrzewam, 偶e gdyby nie luzowanie ilo艣ciowe, gdyby nie te pakiety pomocowe. Tutaj bardzo fajnie to obliczyli fachowcy z Soci茅t茅 G茅n茅rale, gdzie oni pokazali jakby wygl膮da艂y te wykresy, warto艣ci S&P czy Nasdaq. W momencie, kiedy by nie by艂o w艂a艣nie tych pakiet贸w pomocowych, jak i tego luzowania ilo艣ciowego, to my by艣my jeszcze byli gdzie艣 w po艂owie drogi do tych szczyt贸w, z kt贸rych to wszystko, m贸wi膮c kr贸tko, w zesz艂ym roku spada艂o. Tak偶e nowy gracz na rynku. Nowy gracz na rynku, kt贸ry si臋 pojawi艂, ale to nie on jedyny. W tej chwili pojawi艂 si臋 kolejny gracz na rynku, jakim jest oczywi艣cie wp艂yw spo艂eczno艣ci. Si艂a medi贸w spo艂eczno艣ciowych do tej pory jeszcze nie by艂a tak du偶a jak jest w tej chwili. Te偶 wynika to z tego, 偶e przez prawie rok by艂y ograniczenia w spotykaniu si臋, w mo偶liwo艣ciach odbywania rozm贸w ze znajomymi, jak to si臋 m贸wi, na live czy odbywania r贸偶nego rodzaju konferencji, meeting贸w, spotka艅, przemieszczania si臋.

M: Co艣 trzeba robi膰.

R: Tak, dok艂adnie. Przecie偶 jeste艣my spo艂eczni.

M: Jak oceniasz aktualn膮 sytuacj臋 na GPW dla walor贸w CD Projekt? Jak oceniasz granice wej艣cia, wyj艣cia, granic臋 na spadki przez funduszy i zamykanie short'贸w? To jest chyba to, co m贸wisz, 偶e inwestorzy indywidualni robi膮 to z nud贸w. Nie ma gdzie i艣膰, nie ma co robi膰. Do kina nie p贸jd臋, do restauracji nie p贸jd臋, na basen nie p贸jd臋, ale na gie艂dzie nikt mi ju偶 gra膰 nie zabroni.

R: Ja powiem tak. Bardzo fajne pytanie. Ju偶 na nie odpowiadam, ale chcia艂bym zrobi膰 takie ma艂e wprowadzenie, 偶eby艣my sobie taki ca艂y background do tego stworzyli. Od razu pierwsze, to jest artyku艂, kt贸ry czyta艂em u Was na stronie Stowarzyszenia Inwestor贸w Indywidualnych. To by艂 bodaj偶e chyba w kwietniu, je偶eli sobie dobrze przypomn臋. By艂o podsumowanie, 偶e jest olbrzymi bum na rachunki inwestycyjne w naszym kraju, otwieranie w tym momencie i olbrzymia ilo艣膰 got贸wki z kapita艂u, kt贸ra zosta艂a zainwestowana w rynek kapita艂owy. Wr臋cz niespotykany wzrost po prostu zainteresowania w tym momencie tym tematem. Wi臋c de facto jest to gdzie艣 te偶 pok艂osie, 偶e bardzo du偶o os贸b, kt贸re wcze艣niej nawet nie inwestowa艂o, mam tu na my艣li te m艂ode pokolenia, kt贸re by膰 mo偶e bardziej inwestowa艂o do tej pory w modne, tak to nazwijmy, kryptowaluty wszelkiej ma艣ci, r贸偶nego rodzaju coiny i tam rozochoceni tym rynkiem, ju偶 maj膮c pierwsze sukcesy czy pora偶ki pomy艣leli, 偶e dlaczego by si臋 nie zainteresowa膰 rynkiem kapita艂owym - takim prawdziwym stricte, nazwijmy to, w tradycyjnym stylu, czyli posiadaniem akcji. St膮d du偶y udzia艂 r贸wnie偶 tych os贸b w tym rynku. Natomiast to, co jest jeszcze bardzo wa偶ne to, do tego bym doda艂 jedn膮 rzecz i o tym si臋 bardzo ma艂o m贸wi, a mianowicie 24 wrze艣nia 2019 roku dok艂adnie do艂膮czyli艣my jako nasz kraj w tym momencie do 25 kraj贸w najbardziej rozwini臋tych. To by艂 awans w tabeli, bo wcze艣niej byli艣my jako kraje rozwijaj膮ce si臋 Emerging Markets i do艂膮czyli艣my do kraj贸w, w艂a艣nie z t膮 dat膮, ju偶 bardzo rozwini臋tych. 25 najwi臋kszych gospodarek.

M: Russel?

R: Dok艂adnie o tym m贸wi臋. Tylko chc臋 powiedzie膰 jakie to ma konsekwencje. Mianowicie konsekwencje ma takie, jak rozmawia艂em z ch艂opakami z Wall Street i paroma znajomymi, kt贸rzy zarz膮dzaj膮 bardzo du偶ymi funduszami, oni automatycznie musieli podj膮膰 nast臋puj膮ce decyzje: ze wszystkich swoich funduszy Emerging musieli wycofa膰, wyj艣膰 po prostu z naszego w tym momencie rynku. Niewa偶ne czy to jest dobra inwestycja, czy z艂a, poniewa偶 statut funduszu nie pozwala艂 im utrzymywa膰 w tym momencie tego portfela opartego w tym momencie na naszych sp贸艂kach, mimo to, 偶e nasz region, nasza gie艂da czy nasze wska藕niki gospodarcze - wszystko to, co wtedy by艂o pokazywane, wskazywa艂o, 偶e jeste艣my zielon膮 wysp膮 na tle Europy. Tak to og贸lnie nazwijmy. Natomiast w tym momencie oni otwierali dopiero swoje pozycje i zaczynali budowa膰 portfele w tych olbrzymich funduszach, kt贸re inwestuj膮 w rynki w艂a艣nie bardzo rozwini臋te. 90% du偶ego kapita艂u w Stanach Zjednoczonych zanim p贸jdzie w t膮 spekulacj臋, w rynki rozwijaj膮ce si臋 jeszcze ni偶szego segmentu, to trzyma w艂a艣nie w tych funduszach rynk贸w wysoko rozwini臋tych. St膮d najpierw by艂o wida膰 jak ta poda偶 u nas na rynku wchodzi艂a, a potem to wej艣cie w艂a艣nie to ustabilizowa艂o. Na przyk艂ad taki CD Projekt w tym momencie jest traktowany bardzo powa偶nie. Jak i r贸wnie偶 inne sp贸艂ki z WIG-u 20 w艂a艣nie przez te wszystkie du偶e fundusze. Teraz jeste艣my tutaj w tym pytaniu. Bardzo bym prosi艂 w艂a艣nie o wykres. Jakby艣 m贸g艂 Michale pokaza膰, najpierw wykres dzienny CD Projektu. OK. To, z czego musimy sobie zdawa膰 spraw臋, 偶e je偶eli chodzi o sam膮 sp贸艂k臋 CD Projekt to pami臋tam, 偶e to te偶 pokaza艂o, 偶e czasy si臋 zmieni艂y, tak bym troch臋 powiedzia艂, kiedy nagle posz艂a informacja na rynki, 偶e warto艣膰 kapita艂owa w tym momencie CD Projektu przewy偶szy艂a warto艣膰 KGHM- u. Ja osobi艣cie pochodz臋 z Lubina, wi臋c na mnie to zrobi艂o olbrzymie, piorunuj膮ce wra偶enie, bo cz臋sto przeje偶d偶a艂em nazwijmy ko艂o tych kopal艅, widzia艂em to wszystko i teraz sp贸艂ka, kt贸ra jest gdzie艣 tam wirtualna - oczywi艣cie ja to bardzo sp艂ycam w swojej wypowiedzi, bo to jest olbrzymie przedsi臋biorstwo i z olbrzymi膮 wiedz膮 i know how, przewy偶szy艂a jakby w tym momencie, w takim por贸wnaniu KGHM. Je偶eli mamy ten background jeszcze, 偶e nie jeste艣my sami w tej grze, czyli zagranica te偶 na Polsk臋 ju偶 patrzy inaczej, to zupe艂nie inaczej wygl膮da rozk艂ad si艂 na tym naszym rynku, je偶eli chodzi o graczy, kt贸rzy s膮 obecni. Je偶eli popatrzymy sobie na ten pierwszy do艂ek i ten zjazd, to widzimy nast臋puj膮c膮 sytuacj臋 - na samym dole mamy w tym momencie 艣wiec臋, kt贸ra jest up barem. Mniej wi臋cej w po艂owie grudnia. Chodzi mi tutaj o to miejsce, gdzie mamy jeden z najwi臋kszych wolumen贸w, kt贸re si臋 pojawi艂, jest zamkni臋cie z up bar'em. To jest bardzo silny sygna艂 popytowy, czyli wida膰 by艂o, 偶e w tym momencie by艂a olbrzymia reakcja popytowa na te przedzia艂y cenowe. Czyli du偶a grupa, nazwijmy to, obserwator贸w tego rynku, konkretnie tego waloru dosz艂a do wniosku, 偶e w tych przedzia艂ach cenowych ten walor jest po prostu bardzo atrakcyjny i tutaj by艂 wyra藕ny dzie艅, kt贸ry by艂 dniem popytowym. To, co dalej potem obserwujemy, kolejna pr贸ba ataku na dno, jest r贸wnie偶 silnym sygna艂em popytowym. R贸wnie偶 w grudniu i potem na pocz膮tku stycznia mamy wybicie tych cen i to jest bardzo wa偶ny moment w kontek艣cie analizy wolumenu i ceny. Je偶eli w tych przedzia艂ach cenowych wcze艣niej by艂o olbrzymie ssanie, czyli popytu. co wida膰 w tym momencie w charakterze tych 艣wiec i wolumenu i mamy wybicie tych cen, a wolumen jest bardzo niski, co wida膰 tam wyra藕nie - to jest to moment, w kt贸rym wyra藕nie wida膰, 偶e na tych poziomach cenowych nie ma ju偶 m贸wi膮c kr贸tko poda偶y. Ta poda偶 po prostu w tym momencie wysch艂a. W zwi膮zku z tym, je偶eli si臋 rozpocznie kupowanie nawet niewielkie, to cena w tym momencie powinna nam rosn膮膰. Potem mamy jeszcze drugie pi臋kne zej艣cie. Tam mamy bardzo fajny akcent wolumenowy w tym do艂ku. To jest mniej wi臋cej po艂owa stycznia. Od tego momentu mamy ostr膮 jazd臋 do g贸ry. Wida膰 to wyra藕nie i na szczycie oczywi艣cie mamy sygna艂 poda偶owy, kt贸ry wida膰 w tym momencie. Jakby艣my zeszli teraz w ni偶sz膮 skal臋, poniewa偶 ja bardzo te偶 polecam nie tylko patrze膰 na 艣wiece dzienne, ale obserwowa膰 jak ten rozk艂ad wygl膮da艂 w ni偶szej skali. Wykres dwugodzinny. W tym momencie widzimy ten silny sygna艂 poda偶owy z tym cieniem z g贸ry na bardzo du偶ym wolumenie. Potem jest pr贸ba wybicia tego jeszcze szczytu, kt贸ry tu jest widoczny, ale ten wolumen nam maleje. Czyli popyt nam odpuszcza. Wida膰 wyra藕nie t臋 akcj臋, kt贸ra by艂a tutaj na tym walorze rozegrana i teraz pytanie: Gdzie si臋 zatrzyma? Ja bym obserwowa艂 te poziomy, gdzie by艂y wcze艣niej robione zakupy. Tutaj na tym wykresie bardzo trudno to zanalizowa膰, poniewa偶 nie mamy lewej strony tego wykresu. Wi臋c trzeba by by艂o sobie to odpali膰 na bardziej takim profesjonalnym do analizy, nie pogl膮dowym i tam dok艂adnie sobie zaznaczy膰 te miejsca, gdzie by艂y sygna艂y popytowe. Czyli w tych miejscach, gdzie by艂y sygna艂y popytowe. Dlaczego? Bo je偶eli w tym momencie dojdziemy do tego miejsca, to powinna by膰 reakcja na cenie. Je艣li wejdzie poda偶, to b臋dzie pr贸ba realizacji nowego dna. Je艣li tej poda偶y nie b臋dzie wida膰, czyli cena b臋dzie male膰 tak jak tu. Wi臋c w zwi膮zku z tym, je艣li teraz zobaczymy tak膮 sytuacj臋, 偶e przy tym spadku ceny, kt贸ry teraz widzimy, b臋dzie taka reakcja, 偶e ten wolumen b臋dzie nam mala艂, a on w tej wida膰, 偶e jest coraz mniejszy wraz z ni偶sz膮 cen膮, czyli tak naprawd臋 nikt nie oddaje tych pozycji, tak to nazwijmy. Czyli poda偶 nie przyrasta i wejdzie akcencik, czyli up bar. Up bar, czyli wy偶ej si臋 zamkniemy ni偶 otworzymy, na zwi臋kszonym wolumenie, to b臋dzie taki sygna艂 popytowy jako reakcja i testowania tych cen, gdzie wcze艣niej by艂y zakupy. To b臋dzie pierwszy fajny moment, gdzie b臋dzie mo偶na w tym momencie si臋 przy艂膮czy膰 z bardzo fajnym kontrolowanym m贸wi膮c kr贸tko ryzykiem.

M: Pytanie by艂o o to wyciskanie, 偶e ten ca艂y wzrost, kt贸ry odby艂 si臋 w kilka dni, to by艂o to s艂ynne wyciskanie kr贸tkich pozycji. Wszyscy si臋 ekscytowali tym, 偶e czytali w rejestrze kr贸tkich pozycji KNF, 偶e te fundusze, kt贸re tak poleg艂y jednak na tym ameryka艅skim GameStopie, gdzie tak pi臋knie inwestorzy indywidualni wycisn臋li, 偶e tutaj podobnie. Zobaczyli, 偶e na CD Projekcie jest du偶o kr贸tkich pozycji to inwestorzy indywidualni ruszyli. Faktycznie uby艂o tych ameryka艅skich funduszy z tego rejestru KNF.

R: My艣l臋, 偶e by膰 mo偶e taka sytuacja mia艂a miejsce. Natomiast dla mnie bardziej jest istotne czy to jest popyt, czy poda偶, bo nawet je艣li taka sytuacja mia艂a miejsce, to w tym momencie wraz ze wzrostem tej ceny, wida膰 by艂o tutaj, 偶e ten popyt nam przyrasta艂. Wida膰 wyra藕nie, 偶e te dwa szczyty, kt贸re s膮 tutaj widoczne jeden po drugim, to s膮 dwa silne sygna艂y poda偶owe, czyli jednocze艣nie kto艣 w tym momencie wykorzysta艂 t臋 fal臋 optymizmu, tak to nazwijmy, do realizacji jakich艣 swoich zysk贸w. W zwi膮zku z tym nie jest tak, 偶e wszyscy w tym momencie kupowali. Kto艣, kto mia艂 akcje ju偶 wcze艣niej ten zysk go satysfakcjonowa艂, po prostu sobie to m贸wi膮c kr贸tko z-cash'owa艂. Wida膰 wyra藕nie te dwa sygna艂y poda偶owe, kt贸re tutaj s膮 widoczne w tym momencie.

M: Rafa艂, mam takie pytanie. Zostawmy na chwil臋 ten CD Projekt. Mo偶e jeszcze wr贸cimy p贸藕niej. Czy co艣 si臋 fundamentalnie zmieni艂o przez ten 2020 rok? Czy jakie艣 metody, kt贸re lata dzia艂a艂y, teraz przesta艂y dzia艂a膰? Czy w og贸le zmieni艂y si臋 jakie艣 zasady gry na jaki艣 walorach? Czy te偶 dalej strzy偶esz ten trawnik tak, jak strzyg艂e艣 go latami t膮 sam膮 metod膮. Z kr贸tk膮 przerw膮 w marcu, bo to ju偶 powiedzia艂e艣, 偶e zmienno艣膰 jest fajna, ale bez przesady.

R: Tak jest, dok艂adnie. Powiem w ten spos贸b, z rynkami jest troszeczk臋 jak z gotowaniem 偶aby. Oczywi艣cie pewne dynamiczne zmiany wida膰. Natomiast takie trwa艂e zmiany to one ca艂y czas nast臋puj膮. Na przyk艂ad, je艣li nasza rozmowa mia艂aby miejsce 10 lat temu, to bym powiedzia艂 od razu, 偶e moje podej艣cie na przyk艂ad do falowo艣ci rynku by艂o bardzo du偶e. Czyli w moim procesie decyzyjnym falowo艣膰 rynku zajmowa艂a bardzo du偶o miejsca. Oczywi艣cie analiza wolumenu to wszystko jak najbardziej, ale to by艂 jeden te偶 z warunk贸w w samym procesie. Natomiast w tej chwili, poniewa偶 ten rynek si臋 tak zmieni艂 od tego czasu, bo wesz艂y algorytmy, gdzie tam ile艣 procent wiadomo jest realizowane w spos贸b algorytmiczny, je偶eli chodzi o rynek. W zwi膮zku z tym pewne rzeczy si臋 zmieni艂y. Pewne reakcje w tym momencie si臋 zmieni艂y. Doszli gracze w formie w艂a艣nie takiego feedu czy r贸偶nego rodzaju bank贸w centralnych, kt贸re pompuj膮 w tym momencie pieni膮dze. Dla mnie w tym momencie jednym z najlepszych narz臋dzi, kt贸re polecam, to jest wyspecjalizowa膰 si臋 w rozpoznawaniu impuls korekta i z analiz膮 wolumenu, czyli tak naprawd臋 mniej prognozowania, czyli takiego prognozowania na zasadzie: gdzie my b臋dziemy za rok, gdzie my b臋dziemy za miesi膮c, bo za miesi膮c mo偶e si臋 okaza膰, 偶e to, co powiedzia艂 ostatnio prezes Pfizera, 偶e szczepionka mo偶e nie by膰 na nowe mutacje do ko艅ca skuteczna. Oka偶e si臋 na przyk艂ad, 偶e tak jest. Oby nie. zapukam tutaj w st贸艂. Wi臋c tak naprawd臋, 偶yjemy w du偶ych rynkach du偶ych niepewno艣ci, szybkich r贸wnie偶 reakcji rynkowych, szybkich zmian. Wi臋c tak naprawd臋 to granie kr贸tkoterminowe przy takich rynkach to, co sam powiedzia艂e艣, 偶e w zesz艂ym roku zaliczyli艣my bess臋 i hoss臋 i super. Jak jeszcze nigdy. Ja uwa偶am, 偶e to jeszcze b臋d膮 te reakcje tutaj w tym roku mog艂y przyspieszy膰 w kontek艣cie swoich zmian. Wi臋c takie na zasadzie - kupi臋 do szuflady, zobacz臋 za 5, 10 lat w tym momencie, to nie s膮 ju偶 te czasy na tego typu inwestowanie. Ksi膮偶ek z lat 70, 偶e moja babcia kupi艂a akcje McDonalda, zapomnia艂a o tym i dzisiaj ja je odkry艂em. To pewne rzeczy, moi drodzy, to jest tak zwana beletrystyka gie艂dowa. Tego si臋 dobrze s艂ucha, o tym si臋 dobrze m贸wi i mo偶na sobie dyskutowa膰. Potem jest ten prawdziwy rynek, a prawdziwy rynek jest dzisiaj bardzo szybki. W zwi膮zku z tym tak ja kiedy艣 inwestowa艂em w oparciu o 艣wiece godzinowe, czyli mia艂em do przeanalizowania ile艣 tych 艣wiec tego dnia traidingowego i to wszystko strasznie wolno trwa艂o, bo zanim ta decyzja zapad艂a mia艂em czas. Dzisiaj to s膮 tak naprawd臋 minuty. Masz minut臋 na podj臋cie decyzji. Je艣li nie to za chwil臋 odjad膮. B臋d膮 zupe艂nie ju偶 w innych cenach. To samo jest z rynkiem akcji. Mo偶e nie w minutach, ale w tym momencie na przyk艂ad 艣wiece godzinowe bardzo dobrze pokazuj膮, gdzie ten popyt wchodzi i gdzie poda偶 w tym momencie na przyk艂ad na taki rynek si臋 wylewa. Jakby艣 na przyk艂ad w艂膮czy艂 akcj臋 sp贸艂ki, kt贸r膮 obserwuj臋. To jest JSW. W艂a艣nie taki wykres intradejowy jakby艣my sobie mogli zobaczy膰 Zwr贸膰cie uwag臋 na jedn膮 rzecz - ten szczyt, kt贸ry tutaj zosta艂 zrobiony, to jest w tym momencie wykres dwugodzinny. Popatrzcie jak olbrzymi sygna艂 poda偶owy w tym miejscu wyst膮pi艂. Wida膰 to wyra藕nie, 偶e ta sp贸艂ka ros艂a ju偶 od jakiego艣 czasu, kto艣 tam po prostu zrealizowa艂 zyski i nast膮pi艂o w tym momencie zej艣cie ceny na ni偶sze poziomy. Je艣li jeszcze teraz wejdziemy w ni偶sz膮 skal臋, to zobaczymy w tym momencie czy odbywa si臋 w tej chwili kupowanie, czy sprzedawanie. To popatrzmy w tym momencie jak to wygl膮da. M贸wi臋 w tej niskiej skali oczywi艣cie. To je偶eli popatrzmy sobie na do艂ki, to wyra藕nie wida膰, 偶e tam by艂y sygna艂y popytowe w tej niskiej skali. Je偶eli popatrzymy teraz na ten szczyt, czyli dzisiejsze otwarcie, to moi drodzy, wszed艂 tam popyt czy poda偶? Od razu to wida膰. Olbrzymi wolumen i co widzimy? Cie艅 z g贸ry, zamkni臋cie nisko, czyli wida膰 wyra藕nie, 偶e poda偶 zdominowa艂a w tym momencie. To jest bardzo ciekawa sp贸艂ka, wi臋c jak b臋d膮 sygna艂y popytowe to oczywi艣cie b臋dzie bardzo fajna sytuacja, 偶eby ten walor oczywi艣cie kontynuowa艂 dalsze wzrosty. Natomiast tu dok艂adnie pokazuje to, 偶e nawet w takiej skali intradejowej mo偶na na naszych sp贸艂kach gie艂dowych z GPW, nie na wszystkich oczywi艣cie, bo to te偶 jest kwestia p艂ynno艣ci, bardzo fajnie te sygna艂y rozpoznawa膰 i skontrolowanymi stop loss'ami w tym momencie zajmowa膰 sobie pozycj臋.

M: Rozumiem, 偶e trzeba reagowa膰, a nie prognozowa膰? Tw贸j styl gry nie polega na tym, 偶e zaprognozujesz to za miesi膮c, tylko trzeba reagowa膰 na to co tu i teraz?

R: Znaczy m贸wi膮c w ten spos贸b. We藕my surowce, z艂oto na przyk艂ad w momencie. O nie, z艂oto to jest super sprawa. Bardzo dobry walor. Dla mnie pewne czasy. Ja mog臋 teraz przez godzin臋 tak膮 wypowied藕 poci膮gn膮膰, jak to z艂oto, a portfel papierowy i tak dalej, ale to jest nic innego jak taka beletrystyka gie艂dowa, bo mnie nie interesuje to, 偶e z艂oto b臋dzie za 5 lat po 5 tysi臋cy dolar贸w, 10 czy 100, je偶eli w tej chwili na przyk艂ad dosz艂oby do jakiej艣 wi臋kszej korekty, bo graj膮c w tym momencie z Lewarem nie jest si臋 w stanie po prostu pewnych ruch贸w przetrzyma膰 mimo to, 偶e ono w efekcie za 10 lat mo偶e by膰 bardzo wysoko.

M: Z Lewarem to nie ma mowy.

R: Dok艂adnie.

M: Pytanie o Twoje zdanie na temat miejsca w falach Elliotta: jakie miejsce w bardzo d艂ugim terminie w falach Elliotta?

R: 10 lat temu jakby艣my mieli t膮 rozmow臋, to bardzo. Tak bym powiedzia艂, 偶e mia艂o to bardzo du偶y wp艂yw. W momencie, kiedy dosz艂y inne czynniki rynkowe, pojawili si臋 nowi gracze w formie algorytm贸w, r贸偶nego rodzaju innych podej艣膰, to od pewnego czasu ca艂y czas zacz臋li艣my obserwowa膰 to 艂amanie, nazwijmy to, takich zasad, kt贸re wcze艣niej chodzi艂y. To, co z tego pozosta艂o, jest bardzo silne do tej pory, bo ten czynnik ludzki dalej jest oczywi艣cie w podejmowaniu decyzji. To jest rozr贸偶nienie samego faktu impuls-korekta. Natomiast takie apteczne rozliczanie, 偶e mamy ju偶 pe艂n膮 pi膮tk臋, to teraz musz膮 spa艣膰, to za chwil臋 jest jeszcze 6, 7, 8 i 9 nagle w tym momencie i ca艂e rozliczenie gdzie艣 tam pada. Wi臋c na tym si臋 nie skupiamy. To, co bierzemy z teorii falowo艣ci rynku, to jest i sama impuls-korekta i rozr贸偶nienie - bardzo precyzyjne rozr贸偶nienie ko艅c贸w korekt, czyli z du偶ym prawdopodobie艅stwem w tym momencie. Je偶eli dobrze w tym momencie zanalizowa艂em co艣 jako impuls, a co艣 jest korekt膮 na malej膮cym wolumenie, na gasn膮cym wolumenie i wchodzi popyt w okre艣lonych sytuacjach to dla mnie to jest istotne. Czy to b臋dzie w tym momencie fala 3, 5, 7, czy 10 - nieistotne, bo dla mnie si臋 liczy atak na nowy szczyt. Skoro jestem przy ko艅cu korekty, to mam precyzyjnego stop lossa, widz臋, gdzie jest wcze艣niejszy szczyt, wi臋c mam potencjalny zysk do ryzyka. Mog臋 sobie to w tym momencie przeliczy膰 czy jest to dla mnie deal, czy nie, dobra膰 okre艣lon膮 stawk臋 w tym momencie. Do tego jeszcze sprawdzi膰 dynamik臋 ceny, g臋sto艣膰 i inne czynniki, kt贸re r贸wnie偶 bardzo s膮 istotne w ocenie tego naszego rynku. Czy on jest gotowy do tego ruchu, czy nie.

M: Pytanie nawi膮zuj膮ce do tego wyciskania kr贸tkich pozycji na GameStopie czy na CD Projekcie. By艂a ta akcja na Gamestopie, 偶e w sp贸艂ce, kt贸ra wydawa艂o si臋, 偶e umiera, tam jakie艣 gigantycznie kr贸tkie pozycje funduszy, a jak inwestorzy indywidualni ruszyli do akcji, to nagle takim Robin Hoodzie czy zagranicznych biurach maklerskich to ograniczono. Ju偶 teraz nie mo偶esz sobie tak 艂atwo gra膰 na GameStopie. Czy to jest jaki艣 kolejny element, kt贸ry trzeba wzi膮膰 pod uwag臋, 偶e co艣 si臋 mo偶e zdarzy膰 na rynku, 偶e biuro maklerskie, 偶e ci wielcy sobie krzywdy nie dadz膮 zrobi膰, bo oni tak tych ma艂ych na samym ko艅cu b臋d膮 chcieli przybi膰?

R: Ja powiem w ten spos贸b. Takie decyzje wynikaj膮 bardzo cz臋sto r贸wnie偶 z tego, 偶e nie mo偶na dopu艣ci膰 do upadku na przyk艂ad danego du偶ego biura brokerskiego, 偶eby ci inni inwestorzy nazwijmy mniej spekulacyjni, trudno nazwa膰, 偶e kto艣 jest mniej spekulacyjny, jak inwestuje na szybkich rynkach, ale jakby w tym kontek艣cie, 偶e liczy si臋 te偶 czasami dobro og贸艂u. Tak bym to okre艣li艂. Wiadomo, 偶e kto艣 chcia艂 na tym zarobi膰, jakie艣 pozycje otworzy膰, ale czy regulator, czy dana firma czasami decyduje si臋 na mniej popularny ruch oczywi艣cie i niech臋tnie przyjmowany przez dan膮 spo艂eczno艣膰 czy jak膮艣 tam grup臋 akurat inwestor贸w bazuj膮cych w tych, ale u danego brokera jest du偶a rzesza r贸wnie偶 os贸b, kt贸re maj膮 pootwierane r贸偶nego rodzaju pozycje, czy decyzje na innych walorach na przyk艂ad, czy trzymaj膮 jakie艣 pozycje. W zwi膮zku z tym dla dobra jakby ca艂o艣ci biznesu takie decyzje s膮 podejmowane. R贸wnie偶 regulator ma co艣 takiego na gie艂dach, 偶e w momencie, kiedy te wide艂ki si臋 rozjad膮, przyrost ceny jest znaczny, to po prostu notowania na jaki艣 czas s膮 wstrzymane.

M: Na gie艂dzie s艂ynny wid艂owy.

R: Dok艂adnie. Dla mnie najlepszym wid艂owym 艣wiata to jest prezydent Rosji, kt贸ry w momencie, kiedy by艂 ten najwi臋kszy krach zwi膮zany z kryzysem rynk贸w oczywi艣cie w Stanach Zjednoczonych, a mianowicie kredyt贸w, zamkn膮艂 przecie偶 gie艂d臋 w og贸le na prawie 2 tygodnie. Powiedzia艂, 偶e otworzy jak si臋 wszyscy uspokoj膮 i wtedy b臋dzie mo偶na traderowa膰. Ja jaki艣 czas by艂em w Moskwie i prowadzi艂em tam wyk艂ady na jednej z takiej du偶ej konferencji w艂a艣nie dotycz膮cej edukator贸w. Rozmawia艂em z tymi inwestorami. Oni prze偶yli dramat, bo po prostu po tym czasie ten rynek si臋 otworzy艂 olbrzymi膮 luk膮, ich depozyt贸w nie by艂o, a zosta艂y im w tym momencie same d艂ugi, bo nie mieli mo偶liwo艣ci w tym momencie zamykania rynku. Tak偶e musimy sobie po prostu z tego zdawa膰 spraw臋, 偶e przy tak znacznych ruchach, kt贸re s膮 nienaturalne w sensie takiego wyst臋powania na co dzie艅, pewne sytuacje b臋d膮 w spos贸b sztuczny regulowane. Czy to przez brokera, czy przez w tym momencie wr臋cz regulatora danego rynku. Wi臋c to s膮 regu艂y gry, kt贸re s膮 czasami niesforne. Trzeba to po prostu zaakceptowa膰, a nie obra偶a膰 si臋 w tym momencie, bo nie pozwolili mi, bo co艣 tam. A inne gdzie艣 tam mi pozwala艂o na przyk艂ad to robi膰. To zdywersyfikuj swoje rachunki w tym momencie. Ja ju偶 tak m贸wi臋 po prostu, 偶e niejedno ju偶 prze偶y艂em na tym rynku i wiem po prostu, 偶e trzeba to po prostu gdzie艣 tam kolokwialnie m贸wi膮c wsi膮艣膰 tego typu rzeczy na klat臋, 偶e one maj膮 miejsce i w takich nienaturalnych zdarzeniach maj膮 miejsce i si臋 dziej膮. To tak samo jak mamy t膮 pandemi臋, kt贸ra w pewnym momencie nam wybuch艂a, tak to nazwijmy i decyzja posz艂a, 偶e niekt贸re biznesy musz膮 by膰 zamkni臋te. Teraz mo偶na nad tym dyskutowa膰, zgadza膰 si臋, nie zgadza膰 si臋. Wiadomo s膮 r贸偶ne zdania podzielone, ale takie decyzje zosta艂y wprowadzone, poniewa偶 mamy takie, a nie inne czasy. Je偶eli teraz na wykresach dziej膮 si臋 takie, a nie inne zdarzenia, to mo偶e to skutkowa膰 w tym momencie zablokowaniem notowa艅, wstrzymaniem traderowania jednej z stron, b膮d藕 wr臋cz zatrzymaniem notowa艅 na jak膮艣 okre艣lon膮 liczb臋 czasu. Im wi臋ksza jest p艂ynno艣膰, je艣li to dotyczy ca艂ej gie艂dy, tym kr贸cej to trwa. Tak jak wspomnia艂e艣, nasz lokalny wid艂owy, ale te偶 taki wid艂owy gdzie艣 jest, nazwijmy to, r贸wnie偶 na Nys臋 czy na Cybet w pewnych sytuacjach.

M: Czy poziom udzia艂u Inwestor贸w Indywidualnych w Stanach jest brany pod uwag臋 w Twoich analizach. Czyli jak pokaza艂e艣 nam to JSW, jakby艣my por贸wnali z艂oto, rop臋 czy tam jak膮艣 sp贸艂k臋 ameryka艅sk膮, to ma znaczenie kto wywo艂uje ten popyt? Czy kreska jest kresk膮 na wykresie, s艂upek wolumenu jest s艂upkiem wolumenu i tak naprawd臋 nie interesuje mnie, czy wchodzi gigantyczny fundusz, czy horda Inwestor贸w Indywidualnych, kt贸ra si臋 zm贸wi艂a na forum dyskusyjnym na Reddicie.

R: To jest bardzo dobre pytanie. To jakby czy to s膮 Inwestorzy Indywidualni, czy nie, nie ma w og贸le dla mnie 偶adnego znaczenia w kontek艣cie kontrakt贸w terminowych na przyk艂ad na rop臋, na waluty, czy z艂oto, czy indeksy na przyk艂ad kontrakty terminowe. To w og贸le nie ma znaczenia w tym momencie jaka jest tam proporcja. Natomiast je偶eli m贸wimy teraz o rynku akcji, czyli konkretnie m贸wimy o rynku konkretnej na przyk艂ad akcji, to ma to kolosalne znaczenie w takiej sytuacji, 偶e nawet jak odpalimy jakie艣 nasze tutaj wykresy lokalne, to zawsze mo偶emy sprawdzi膰 jaki jest tak zwany free float, m贸wi膮c kr贸tko. Czyli taki kapita艂 swobodnie przep艂ywaj膮cy. T艂umacz膮c tak to wprost. Tu chodzi o to, 偶e to s膮 takie w cudzys艂owie s艂abe r臋ce, czyli to s膮 inwestorzy, kt贸rzy maj膮 bardzo niewielkie udzia艂y i s膮 w stanie w ka偶dej chwili wyj艣膰 z takiej sp贸艂ki na skutek jakich艣 informacji, na skutek jakich艣 emocji, w艂asnych potrzeb czy realizacji w艂asnych cel贸w, b膮d藕 l臋k贸w. Natomiast jest taki w tym momencie akcjonariat twardy, tak to nazwijmy, typu: w艂a艣ciciele tej firmy, mened偶erowie g艂贸wni, kt贸rzy tam pracuj膮, du偶e fundusze inwestycyjne, kt贸re 偶eby wyj艣膰 w tym momencie, musz膮 si臋 przygotowa膰 do tego, tam si臋 musi odby膰 okre艣lone spotkanie, kto艣 to musi zatwierdzi膰. Potem to trzeba zg艂osi膰, bo to jest na przyk艂ad powy偶ej tam 5% alokacji w dan膮 sp贸艂k臋. W zwi膮zku z tym, je艣li udzia艂 tych udzia艂owc贸w, nazwijmy to stabilny, jest oko艂o 70% na przyk艂ad, 60%, to taka sp贸艂ka dla mnie jest bardziej interesuj膮ca ni偶 sp贸艂ka, gdzie free float jest na przyk艂ad 95, bo to znaczy w tym momencie, 偶e nawet ci menad偶erowie czy w艂a艣ciciele, kt贸rzy j膮 wpuszczali na rynek, nie do ko艅ca wierz膮, 偶e warto te akcje posiada膰. Czyli taki twardy akcjonariusz na poziomie 5% nie daje mi tak wysokiej skuteczno艣ci analizy jak w艂a艣nie kiedy jest 50, 60 i wy偶ej. Dlaczego? Bo w tym momencie, je艣li ja widz臋, 偶e po spadkach przy takim niskim free float w akcjonariacie jest olbrzymie wej艣cie popytowe, to jest to tak olbrzymi sygna艂 do kupowania, 偶e ja bardzo cz臋sto nie b臋d臋 ju偶 czeka艂 na testowanie tego miejsca, poniewa偶 od tego momentu ju偶 b臋dzie tylko jazda do g贸ry. Poniewa偶 przy tak du偶ym wolumenie i wej艣ciu popytu, oni po prostu zebrali ca艂膮 poda偶, a 偶e generalnie w tej sp贸艂ce poda偶y jest ma艂o, ten akcjonariat twardy nie puszcza tak szybko swoich akcji, to reakcja ceny b臋dzie od razu szybsza ni偶 w wypadku w艂a艣nie takiej sp贸艂ki, kt贸ra skrajno艣膰 podaje gdzie jest 5% i co chwil臋 komu艣 tam za przeproszeniem nerwy szalej膮 czy tam ju偶 nie wytrzymuje okre艣lonych jazd albo analizuje tylko po jakim艣 tam wzro艣cie jakie艣 okre艣lone zyski. Po prostu du偶o 艂atwiej w tym momencie si臋 gra i wtedy na takich sp贸艂kach z takim free floatem. Ja m贸wi臋 oczywi艣cie w ten spos贸b, 偶e nie bierzemy, to nie budujemy portfela sp贸艂ek dywidendowych, 偶e nie zbieramy na emerytur臋 i nie gromadzimy do szuflady.

M: Nie, to co innego. M贸wimy o tradingu.

R: My m贸wimy o tradingu. My dzisiaj tylko i wy艂膮cznie m贸wimy o tradingu. Dok艂adnie tak.

M: Zbieranie sp贸艂ek dywidendowych to na inn膮 okazj臋 sobie zostawimy.

R: Dok艂adnie. W tym momencie to jest dla mnie oczywi艣cie super sprawa, je偶eli chodzi o takie sp贸艂ki, a sortuj膮c sobie gdzie艣 w tym momencie to w艂a艣nie bior臋 pod uwag臋. W艣r贸d takich sp贸艂ek w tym momencie wyszukuj臋 tych sygna艂贸w, m贸wi膮c kr贸tko.

M: Z jakich 藕r贸de艂 informacji o sp贸艂kach korzysta膰, aby si臋 nie da膰 z艂apa膰 na fake news? Dobrze wiemy, 偶e w erze medi贸w spo艂eczno艣ciowych Donald Trump ju偶 nie Tweetnie... To po prostu szale艅stwa si臋 jakie艣 dzia艂o. Elon Mask przej膮艂 t膮 pa艂eczk臋 Donalda Trumpa, co艣 Tweetn膮艂 o Wied藕minie, CD Projekcie to by艂a reakcja rynku. Wiesz o co chodzi. Jest taki szum.

R: Tak, oczywi艣cie.

M: Jak oddziela膰 tak膮 magm臋, taki szum od tego, co jest faktycznie istotne?

R: Ja powiem w ten spos贸b, trzeba to podzieli膰 na dwie kategorie informacji. Pierwsza kategoria informacji to s膮 informacje makroekonomiczne. Do tej kategorii zaliczy艂bym te偶 kondycj臋 sp贸艂ki. Nie jest to jakby makroekonomiczna, ale twarde, rzetelne informacje. Czyli takie na zasadzie: taki mamy bilans, takie zwi臋kszyli艣my koszty czy obni偶yli艣my, tak w tym momencie wygl膮da艂a sprzeda偶 za ten kwarta艂, tyle nowych klient贸w pozyskali艣my jednocze艣nie, takie by艂o PKB danego kraju jak traderujemy w tym momencie na walucie, czy na przyk艂ad w kontek艣cie indeksu DAX taki by艂 wzrost wska藕nika zaufania konsument贸w, czy tam w tym momencie bezrobocia. To s膮 takie dla mnie twarde dane, kt贸re w tym momencie trzeba zna膰 i trzeba mie膰 do nich dost臋p. Czyli do okre艣lonych serwis贸w i okre艣lonych 藕r贸de艂 i te dane najcz臋艣ciej my wiemy, kiedy one si臋 pojawiaj膮. Czyli rzadko kiedy si臋 zdarza, 偶e co艣 znienacka wyjdzie. Po prostu jest kalendarz danych w tym momencie i te dane schodz膮 i jest oczywi艣cie reakcja w tym momencie na danych walorach, je偶eli chodzi tutaj o rynki. To jest dla mnie jedna kategoria danych. Druga kategoria danych, nazw臋 to tak kolokwialnie, ale wydaje mi si臋, 偶e to jest profesjonalna nazwa. To jest tak zwana g贸wnoburza. Przepraszam, 偶e u偶yj臋 takiego okre艣lenia. To pokazuje troszeczk臋 w tym momencie, co rzuca t艂umem. Tak bym to troszeczk臋 okre艣li艂. Co ich "drajwuje", jakie emocje, jakie obawy, na co si臋 napalaj膮. To jest te偶 dobrze obserwowa膰, ale tu trzeba mie膰 bardzo du偶y dystans do tego w tym momencie, poniewa偶 dla mnie, je偶eli co innego widz臋 na wykresie, a co innego jest "drajwowane" na jakich艣 tam nazwijmy to znanych blogach w tym momencie czy na przyk艂ad na jakich艣 Facebook'owych grupach, to automatycznie ja zostaj臋 przy tym, co widz臋 na wykresie, bo to mnie nigdy nie ok艂amie w tym momencie. Wi臋c tak do tego podchodz臋. Mam jakby w tym momencie du偶y dystans. My艣l臋, 偶e dopiero pierwszy raz tak si臋 zadzia艂o, 偶e ulica w zesz艂ym roku i w tym roku pokaza艂a, 偶e mo偶e zarobi膰, bo jak do tej pory przez te wszystkie lata to ulica by艂a golona przez smartmany jak owce, 偶e tak powiem, przez pasterza. Natomiast w tej chwili jest taka sytuacja, 偶e w zesz艂ym roku du偶o os贸b otwar艂o rachunki praktycznie przy samych do艂kach. Zakupywali akcje. Bardzo fajnie. Wynika to te偶, wydaje mi si臋, z takiego du偶ego dost臋pu do edukacji, bo to jest zupe艂nie inna sytuacja, ni偶 kiedy艣 by艂o, gdzie nie by艂o takiego dost臋pu do edukacji, do materia艂贸w, do rzeczy, z kt贸rych mo偶na si臋 uczy膰 w tym momencie podej艣cia jak traderowa膰, jak inwestowa膰 i to si臋 zmieni艂o, bo 10, 15, 20 lat temu to praktycznie nic nie by艂o. To by艂y jakie艣 ksi膮偶ki, kt贸re si臋 t艂umaczy艂o i takie rzeczy. Dzi臋ki takim jak Stowarzyszenie Inwestor贸w Indywidualnych czy brokerzy r贸偶nego rodzaju r贸偶ne akcje te偶 robi膮, czasami informacyjne, edukacyjne, to w tym momencie jest szansa si臋 wiedzy okre艣lonej nauczy膰. Od praktyk贸w, od os贸b, kt贸re co艣 w bran偶y osi膮gn臋艂y, dzia艂aj膮, s膮 ju偶 d艂ugo, w zwi膮zku z tym maj膮 co艣 do przekazania. Natomiast to, co jest bardzo istotne r贸wnie偶, to wp艂yw medi贸w spo艂eczno艣ciowych. To ma na razie taki pewien ewenemencik, 偶e OK, teraz si臋 uda艂o, ale jak znam w tym momencie osoby, kt贸re to obserwuj膮, nazwijmy to, z wysokiego kapita艂u, to ju偶 kombinuj膮 jak w takim momencie wywo艂a膰 tego typu, za przeproszeniem, burz臋 i pi臋knie to wykorzysta膰 i z-cash'owa膰 w艂asne w tym momencie cele. W zwi膮zku z tym to, 偶e si臋 teraz uda艂o to w Stanach Zjednoczonych na tej sp贸艂ce - fajnie. Fajnie, 偶e takie co艣 wysz艂o, 偶e takie co艣 mia艂o miejsce oczywi艣cie. Wszyscy si臋 uczymy, obserwujemy, patrzymy jakby w tym kontek艣cie, ale bardzo bym by艂 ostro偶ny, 偶e to b臋dzie teraz co艣 co b臋dzie regu艂膮, tak?

M: Paradygmat.

R: Tak. Nowy paradygmat rynku. Dok艂adnie

M: Nie, nie. To b臋dzie wspominane moim zdaniem. To b臋dzie wspominane po latach, 偶e tam przez miesi膮c taka anomalia wyst膮pi艂a i fajnie si臋 inwestorzy indywidualni zem艣cili na tych z艂ych, co to zawsze ich wyciskali.

R: Emocje, tak? Wiadomo. To jak najbardziej. Oczywi艣cie.

M: Czy jeste艣 w stanie powiedzie膰, przy jakim ryzyku na pojedyncz膮 transakcj臋 dzia艂aj膮 Twoi trenderzy?

R: Oczywi艣cie, nie ma problemu. Mog臋 to powiedzie膰. Mianowicie na poszczeg贸ln膮 transakcj臋 osoba, kt贸ra zaczyna, czyli na przyk艂ad przesz艂a dopiero co z demo na liva, to na samo pojedyncze wej艣cie w rynek, czyli w ten stop loss ustawia nie wi臋cej ni偶 0,5% kapita艂u, kt贸ry jest pozostawiony do gry. Zero p贸艂 procenta kapita艂u. Tak to wygl膮da. W momencie, kiedy jest ju偶 ona okrzepni臋ta troszeczk臋, jest te偶 do niej zaufanie, widzi co robi臋, jest powtarzalna przede wszystkim, to zwi臋kszamy to tak jeden do p贸艂tora - to jest max w tym momencie, je偶eli chodzi o ca艂膮 sytuacj臋. To jest bardzo prosta sprawa, bo je偶eli do tego do艂o偶y艂bym, 偶e to nie tylko chodzi o to, 偶e zero p贸艂 procenta na jedn膮 transakcj臋. W tym momencie, je偶eli kto艣 by to tak wzi膮艂 wprost, to by pomy艣la艂: wow, wi臋c siadam do komputera i 艂aduj臋 taki pas z nabojami, w kt贸rym wk艂adam zero p贸艂 procenta w ka偶dy nab贸j, siadam do rynku i jad臋. Teraz chodzi o to, 偶e mo偶na zrobi膰 strat臋 10%, bo jak zaczn臋 strzela膰 po 0,5% to za chwil臋 b臋d臋 mia艂 10% strat臋. Jest jeszcze tak zwany daily loss, czyli w tym momencie maksymalna strata dnia. Ona nie przekracza w tym momencie jednego procenta, czyli dw贸ch maksymalnych stop loss, tak to nazwijmy. W zwi膮zku z tym, je偶eli dany trader na przyk艂ad pierwsze zagranie ma na zero, to ma open karnet, tak? Czyli w tym momencie ma jeszcze dwa zagrania. Nie ma problemu. Je偶eli drugie b臋dzie mia艂 na minusie, to w tym momencie zostaje mu jeszcze jedno. To te偶 jest pewien efekt.

M: Jeszcze jedno, to idziemy si臋 przewietrzy膰.

R:聽Tak. To ma wolne. Dok艂adnie. Teraz to, co jest jeszcze istotne, daje to jedn膮 rzecz, 偶e to jest troszeczk臋 tak, jakby ja nie chc臋 mie膰 rewolwerowca, ja chc臋 mie膰 snajpera. Przez to, 偶e ma ograniczon膮 ilo艣膰 naboi, to on musi si臋 bardzo skoncentrowa膰, 偶eby wybra膰 dobre miejsce, tak? Jak wybierze miejsce, kt贸re nie do ko艅ca spe艂nia warunki scenariusza w tym momencie, to z du偶ym prawdopodobie艅stwem ten stop loss go wyrzuci i on si臋 obroni. Potem oczywi艣cie jest analiza w tym momencie czy to by艂o dobre zagranie, czy nie. By膰 mo偶e dobrze zagrali. Ten stop loss zosta艂 wybity i on ma gra膰 w tym momencie. Ma dalej w tym momencie tak post臋powa膰, bo jest to dobre zagranie, co do zasad. R贸wnie偶 dobre zagranie wybija stop loss. Po to jest ten stop loss, 偶eby go wybi艂o. Natomiast tu chodzi o ca艂膮 statystyk臋 w tym momencie wykonywanych zagra艅.

M: Dzi臋kuj臋 bardzo. Podoba mi si臋 to por贸wnanie snajper, ale rewolwerowiec, kt贸ry sobie strzela jak John Wayne.

R: Jeszcze tu bym powiedzia艂, 偶e bardzo cz臋sto pocz膮tkuj膮cy w tym momencie inwestorzy, traderzy, gracze, tak kolokwialnie m贸wi膮c, robi膮 jeden b艂膮d - anga偶uj膮 si臋 w jedn膮 transakcj臋, kt贸r膮 cz臋sto potem jeszcze u艣redniaj膮, bo ci臋偶ko mu jest odda膰 t臋 strat臋 pocz膮tkow膮. Nagle on siedzi przed komputerem i tak patrz膮 30% starty. W tym momencie ju偶 jest taka niemoc. To ju偶 dobra, zobacz臋 co b臋dzie. Potem jest 50. Nagle jest ucieczka. Uciekam i jakby tego w statystykach, 偶e takie procentowo du偶e starty w tym momencie, bierze na pojedyncz膮 transakcj臋. W momencie, kiedy zaczyna by膰 w zysku, lekko si臋 cofn膮艂, to od razu panikuje. Czasami blokuje to czy nie pozwala si臋 rozwin膮膰 rynkowi w drug膮 stron臋. Chodzi o to, 偶eby mechanizmy rozwija膰 takie, 偶eby straty maksymalnie ci膮膰, a zyskom momencie, kiedy ten rynek si臋 rozwija, pozwala膰 rosn膮膰.

M: Prosto si臋 m贸wi, a p贸藕niej jak przychodzi co do czego...

R: Tak, prosto si臋 m贸wi, a trudno jest to zrobi膰.

M: Jaki masz stosunek do poziom贸w Fibonacciego w po艂膮czeniu z formacjami geometrycznymi? Czy to ma zastosowanie w Twojej grze?

R: S膮 takie dzikie w臋偶e, butterfly, nietoperze i r贸偶ne tego typu tematy. Natomiast powiem tak- same poziomy, czyli, 偶e 50%, 60% jako poziom wzniesienia ceny, czy to nazwiemy, 偶e to jest Fibonacci, czy to jest po prostu 50%, wynika gdzie艣 tam z emocji ludzi. Przeceny 50% w jaki艣 spos贸b widzimy na wykresach, bo w cenie czujemy. Tak to nazwijmy. Natomiast do tych wszystkich formacji geometrycznych nie przywi膮zuje tak naprawd臋 偶adnej wagi. To nie ma nic wsp贸lnego w tym momencie z tradowaniem. Co z tego, 偶e narysowa艂 si臋 jaki艣 tam nietoperz, butterfly czy 艣limak, je偶eli w tym momencie nie jest to poparte tak naprawd臋 偶adnymi pieni臋dzmi, kt贸re pod t膮 s膮 po艂o偶one, a wykres wygl膮da w og贸le nijak. To jest tak naprawd臋 t艂umaczenie historii. Bardzo fajnie to wygl膮da na historycznych wykresach. Wszystko wygl膮da bardzo fajnie na historycznych wykresach. Natomiast tu chodzi o to, 偶eby tu i teraz widzie膰, kt贸ra si艂a dominuje czy popyt, czy poda偶. Nie i艣膰 przeciwko niej, a zobaczy膰, gdzie mog臋 si臋 przy艂膮czy膰 z tym bliskim stop lossem, 偶eby p贸j艣膰 z t膮 si艂膮, kt贸ra zacz臋艂a dominowa膰. S膮 te偶 takie momenty na wykresie, kiedy czekamy, poniewa偶 rynek si臋 deklaruje. Tak naprawd臋 s膮 dwie si艂y i si臋 przepychaj膮 popyt, poda偶, popyt, poda偶. Widzimy sygna艂 popytowy, poda偶owy, popytowy, poda偶owy. Ta cena po prostu si臋 przepycha w jakim艣 tam rage. To w takiej sytuacji wej艣cie w rynek te偶 nie ma sensu dla trader贸w, bo to by艣 obstawia艂. R贸wnie dobrze m贸g艂by艣 rzuci膰 monet膮, w tym momencie analiza 偶adna nie jest ci potrzebna. Czekamy a偶 ten rynek, m贸wi膮c kr贸tko, czyli dwie armie walcz膮, czekamy, kt贸re si臋 wykrwawi. Jak zobaczymy, 偶e jedna zaczyna odpuszcza膰, a druga w tym momencie zaczyna przejmowa膰 kontrol臋 to m贸wimy: Oni s膮 z nami. Dobra. To s膮 nasi. Efekt jest taki, 偶e m贸g艂by艣 mnie teraz zapyta膰 na przyk艂ad jak wygl膮da sytuacja na walorze X na przyk艂ad. Ja Ci powiem tak: Wow, Jest super. Jest silna. B臋dziemy proponowa膰 drug膮 pozycj臋. My si臋 roz艂膮czamy w tym momencie i wieczorem si臋 spotykamy i pytamy: I jak? Przecie偶 potem spad艂o. Ja m贸wi臋: W艂a艣nie spad艂o, dlatego za godzin臋 zmienili艣my zdanie, bo widzieli艣my, 偶e wesz艂a silna poda偶 w zwi膮zku z tym zmienili艣my zdanie i grali艣my ju偶 tylko kr贸tkie. Nie ma si臋 co przywi膮zywa膰 w og贸le do pozycji, ani nawet do kierunku. To jest czasami trudno zrozumie膰 w tym momencie osob膮, kt贸re pocz膮tkuj膮ce w tej bran偶y. Dla mnie osoba mo偶e by膰 te偶 pocz膮tkuj膮ca, kt贸ra trzy lata jest i jej wiedza jest pocz膮tkuj膮ca, tak to nazwijmy, w tym kontek艣cie, 偶e zwraca uwag臋 nie na to, na co powinna. Powinna zwraca膰 uwag臋 na to jaka si艂a "drajwuje" rynek w tym momencie, a nie swoimi ch臋ciami, 偶e dobrze by by艂o to kupi膰, dobrze by by艂o ju偶 wej艣膰, bo jak odjad膮 to chcia艂bym tam by膰 - nie. Jak odjad膮 to trudno, je艣li si臋 nie da艂o gdzie艣 zagra膰, przy艂膮czy膰, to jutro te偶 jest rynek. Przecie偶 tego nie zamykaj膮. To wybieraj te miejsca gdzie on jest czytelny, gdzie w tym momencie jedna strona wyra藕nie przej臋艂a t臋 kontrol臋 i tak naprawd臋 je艣li b臋dziesz kontrolowa艂 stop loss, to w d艂u偶szym terminie ci si臋 nic nie stanie, a twoja wiedza b臋dzie wzrasta膰 i przede wszystkim do艣wiadczenie rynkowe w tym momencie, kt贸re si臋 buduje nie tylko podczas samej edukacji, czytania kurs贸w, ksi膮偶ek, ogl膮dania webinar贸w, ale poprzez ilo艣膰 godzin sp臋dzonych tak naprawd臋 przy samym wykresie i analizowaniu swoich decyzji w kontek艣cie tego, co si臋 zadzia艂o.

M: Czy pojawi艂y si臋 ostatnio sygna艂y na wolumenie na odwr贸cenie trendu wzrostowego na g艂贸wnych indeksach w skali Big Picture?

R: Chcia艂em powiedzie膰 teraz bardzo profesjonalnie tak, 偶eby nie odbiega膰 od reszty opiniotw贸rc贸w, 偶e tak powiem, tworz膮cych gdzie艣 tam rynek. Jeste艣my w bardzo dziwnych czasach, nietypowych i generalnie jest tak, 偶e rynek ro艣nie i powinno by膰 dobrze, ale trzeba zachowa膰 szczeg贸ln膮 ostro偶no艣膰 ze wzgl臋du na te czasy. To oczywi艣cie 偶art by艂, m贸wi膮c kr贸tko, bo tak generalnie wszelkie rekomendacje cz臋sto brzmi膮, natomiast m贸wimy sobie tutaj na luzie, takie spotkanie nazwijmy to os贸b traduj膮cych. Zrobi艂em to specjalnie, 偶eby艣cie nie przywi膮zywali si臋 do jakichkolwiek wszelkich opinii wszelkich os贸b, bo to s膮 wasze pieni膮dze i wy po prostu zostaniecie z tym wynikiem, a nie na bazie opinii, kt贸r膮 us艂yszycie. To, co bym radzi艂, to obserwowa膰 na dzie艅 dzisiejszy, na przyk艂ad m贸wi臋 o DAX-ie, bo dzisiaj rano tam tradowa艂em. DAX otworzy艂 si臋 z du偶膮 si艂膮 i ten rynek ur贸s艂 w tym momencie. Potem pojawi艂y si臋 pewne sygna艂y popytowe, ale to by艂o oczywi艣cie w Intraday'u. Natomiast ca艂y czas jeste艣my w trendzie wzrostowym, wi臋c je偶eli mamy m贸wi膰 odwr贸ceniu du偶ych trend贸w, nie tylko dziennych tych powiedzmy, tylko takich w skali tygodniowej, to w tym momencie musieliby艣my zobaczy膰 z艂amanie okre艣lonych przedzia艂贸w cenowych w po艂膮czeniu w tym momencie z silnymi sygna艂ami poda偶owymi. A tych, na dzie艅 dzisiejszy jako takich w tych skalach, nie wida膰 - tak bym to okre艣li艂. Co nie znaczy, 偶e od jutra one si臋 nie zaczn膮 pojawia膰 i za jaki艣 czas w tym momencie najbli偶szy ten trend mo偶e zosta膰 odwr贸cony. Dlatego patrzy艂bym w tym momencie na to, co bezpo艣rednio si臋 dzieje.

M: Mam dobre pytanie. Co s膮dzisz o Bitcoinie?

R: A dzi臋kuj臋, dobrze. Powiem tak, ja mam tyle do roboty akurat, nazwijmy to, w bran偶y tradycyjnej, tradycyjnego tradowania, bo Bitcoin, wszystko zwi膮zane z blockchainem i tak dalej, to s膮 ostatnie lata. Je偶eli ja zajmuj臋 si臋 biznesem w tej bran偶y, nazwijmy to, tradycyjnej, czy takie kontrakty terminowe, a bitcoin, a inne waluty i tak dalej, to w tym momencie dla mnie osobi艣cie ja nie jestem tym zainteresowany. Natomiast co o tym s膮dz臋? Uwa偶am, 偶e to jest przysz艂o艣膰. Uwa偶am, 偶e to jest co艣, co si臋 b臋dzie rozwija. Jest to technologia, kt贸ra ma zastosowanie. Kryptografia w og贸le, w kontach. Zreszt膮 mamy w Polsce jeden z najlepszych system贸w bankowych, je偶eli por贸wnamy nawet do Ameryki, je偶eli chodzi o obs艂ug臋 kont i sam system pod wzgl臋dem informatycznym. To jest przysz艂o艣膰, wi臋c co do tego nie mam w膮tpliwo艣ci 偶adnej. Natomiast czy ja dzisiaj osobi艣cie chc臋 kupowa膰 jakie艣 coiny czy w nie inwestowa膰, posiada膰 je - na dzie艅 dzisiejszy nie mam takiej potrzeby, poniewa偶 wszystkie swoje cele realizuj臋 na innych rynkach, wi臋c wynika to by膰 mo偶e z tego, 偶e jestem w jakim艣 biznesie ju偶 okrzepni臋ty i to jest tak troch臋 jak t艂usty kot, kt贸ry jak ju偶 jest najedzony, to nie chce mu si臋 gania膰 za jakimi艣 nowymi myszami. Natomiast nie jestem przeciwny temu rynkowi czy uwa偶am, 偶e to jest co艣, co jest patologi膮. Nie. Sam bitcoin i samo co do zasady nie, natomiast czy na tym rynku s膮 patologie? Tak. Jak na ka偶dym rynku, gdzie s膮 pieni膮dze. R贸wnie偶 na tym rynku zdarzaj膮 si臋 patologie. W zwi膮zku z tym uwa偶am jedno co, 偶e uczestnicy tego rynku jakim s膮 oczywi艣cie coiny, musz膮 ze szczeg贸lna ostro偶no艣ci膮 do tego podchodzi膰 i liczy膰 si臋, 偶e je偶eli wchodz膮 w co艣 niepopularnego czy w jakie艣 nowe projekty, to mog膮 tak naprawd臋 mie膰 tego stop lossa do 100% ustawionego, a nie tylko i wy艂膮cznie na zmienno艣膰 samej ceny.

M: Jest pytanie humorystyczne. Co z tym dzwonkiem?

R: W tle, tak? Mog臋 teraz u偶y膰. Tak brzmi.

M: Zdarza Ci si臋 go u偶ywa膰 czy wisi tylko dla ozdoby?

R: Nie, nie. Powiem tak, to jest dzwon, kt贸ry jest w og贸le ze starego statku, kt贸ry p艂ywa艂 kilkadziesi膮t lat na statku, wi臋c ma tak膮 dusz臋. Ja jestem sternikiem morskim, mam du偶y sentyment, ale jednocze艣nie gdzie艣 dzwon symbolizuje te偶 tak膮 gie艂d臋, otwarcie czy zamkni臋cie. Natomiast u nas w trading roomie jest przyj臋te co艣 takiego, 偶e je偶eli trader zako艅czy dzie艅 dobrym wynikiem w tym momencie, to podchodzi do dzwonu i go uderza. M贸wimy, 偶e to jest taki nasz dzwon sukcesu. W tym momencie w zale偶no艣ci ile tych os贸b zadzwoni, to wiemy, mamy jakie艣 emocje. Wiemy, 偶e by艂 dobry dzie艅. Je偶eli dzwon milcza艂 to znaczy, 偶e nikt w tym dniu nie zarobi艂 prawda.

M: Mam pytanie takie bardziej z psychologii inwestowania. Jakie 膰wiczenia polecasz, 偶eby 膰wiczy膰 cierpliwo艣膰 i wyczekiwa膰 tak, jak ten snajper, dok艂adne warunki, 偶eby odda膰 strza艂?

R: Na to pytanie powinni艣my nawet wsp贸lnie odpowiedzie膰, bo pami臋tasz, 偶e by艂e艣 kiedy艣 u mnie jak szkoli艂em trader贸w, Trader Mindset. Mieli艣my taki wyjazd do Szklarskiej Por臋by, gdzie wywo艂ywali艣my emocje i potem radzili艣my sobie. Zreszt膮 napisa艂e艣 bardzo fajny artyku艂 o przygotowaniach do triathlonu, czyli skupianie si臋 na szczeg贸艂ach.

M: Wzi膮艂em od Ciebie.

R: A ja z kolei wzi膮艂em od do艣wiadczonych psycholog贸w tradingu. Polega to na tym, 偶e trzeba si臋 skupi膰 na szczeg贸艂ach tej bran偶y, tego procesu decyzyjnego. Nie skupia膰 si臋 na pieni膮dzach, nie skupia膰 si臋 czego mi brakuj臋, co ja bym chcia艂, ile to ja bym chcia艂 zarobi膰. Tylko skupi膰 si臋 po prostu na tym, 偶e jestem tu i teraz i musz臋 to przeanalizowa膰. Iga 艢wi膮tek, kt贸ra niesamowicie wszystkim zaimponowa艂a w zesz艂ym roku zwyci臋stwem w Pary偶u. Ja zawsze lubi艂em tenisa i gdyby nie kontuzja to bym kontynuowa艂, natomiast ja by艂em pod wra偶eniem stylu gry - to jest jedna sprawa, ale przede wszystkim jej taki spok贸j psychiczny mi tak niesamowicie zaimponowa艂, 偶e si臋 po prostu troszeczk臋 tym zainteresowa艂em, s艂ucha艂em wywiad贸w. Ona na jednym z wywiad贸w powiedzia艂a, 偶e skupia si臋 na robocie, nie skupia si臋 na tym, co ma by膰 za ni膮, 偶e ma cos wygra膰. Ona ma zrobi膰 po prostu teraz to dobre uderzenie. I teraz tak samo tutaj - je偶eli mamy scenariusz i s膮 poszczeg贸lne punkty scenariusza do przeanalizowania, to ja si臋 skupiam w tym momencie nie na tym, czy ja b臋d臋 otwiera艂 t膮 pozycj臋, czy nie, bo tego nie wiem. Dopiero jak zrobi臋 analiz臋, b臋d臋 wiedzia艂. Nie skupiam si臋 na tym czy ja dzisiaj strac臋, czy zarobi臋, tylko czytam punkt pierwszy, a punkt pierwszy na przyk艂ad brzmi - zej艣cie na wolumenie korekcyjnym. Za艂贸偶my. To oceniam czy to zej艣cie jest na wolumenie korekcyjnym. I tylko na tym si臋 skupiam. Tak robi臋 ka偶dy z punkt贸w scenariusza. W momencie, kiedy dochodz臋 do ko艅ca i wszystko jest spe艂nione, 艂aduj臋 si臋 w rynek w tym momencie z okre艣lonym oczywi艣cie stop lossem. Wszystko zosta艂o zrobione. Reszt臋 zadecyduje rynek - czy wybije stop loss, czy polecimy w tym momencie z cen膮 na inne poziomy. W zwi膮zku z tym koncentracja na tych szczeg贸艂ach w tym momencie. Tak samo Tw贸j artyku艂 w艂a艣nie Michale w kontek艣cie w艂a艣nie triathlonu. To te偶 by艂o w艂a艣nie takie fajne prze艂o偶enie tej techniki. Mo偶e powiesz te偶 w艂a艣nie, bo to mi si臋 bardzo spodoba艂o. To wykorzystanie tej techniki.

M: Triathlonowe s膮 bardzo stresuj膮ce. Na pocz膮tku pralka w wodzie. Mo偶na tam po g艂owie dosta膰, wi臋c cz艂owiek przygotowuje si臋 czasami p贸艂 roku, a potem jest ten start. Co zrobi膰, r臋ce si臋 trz臋s膮 i co tu robi膰, 偶eby przez te ostatnie 2 godziny przed startem nie zwariowa膰? Koncentracja na szczeg贸艂ach - czy rower dopompowany, przechodz臋 przez ca艂膮 stref臋 zmiany.

R: Check lista. Dok艂adnie.

M: Tak wbiegn臋 do wody. Ja mam to wszystko dopracowane do tego poziomu, 偶e ja wiem jakie ruchy wr臋cz wykonuj臋, jak wyjd臋 z wody, po kolei. Co do ruchu mam to dopracowane i staram si臋 to w my艣lach przej艣膰 przed startem, co powoduje, 偶e ta godzinka min臋艂a. Jest ju偶 wystart, start, a p贸藕niej jad臋 ju偶 jak 偶o艂nierz, kt贸ry rozk艂ada karabin, sk艂ada karabin i tak w k贸艂ko. Rutynowo. Oczywi艣cie dochodzi do艣wiadczenie i przygotowanie. Im bardziej jestem przygotowany, tym ten stres jest mniejszy i wiem, 偶e w tradingu jest tak samo. Ja to przyr贸wnuje do sprawdzianu z matematyki ze szko艂y podstawowej czy 艣redniej. Jak ucze艅 jest nieprzygotowany i on nie umie tych r贸wna艅 kwadratowych rozwi膮zywa膰, to tak mu b臋dzie ta r臋ka lata艂a przed tym sprawdzianem. Stres go zje. Jak kto艣 jest przygotowany, umie, to b臋dzie si臋 stresowa艂, ale zapanuje nad tym stresem. Jak s艂ucha艂em Twoich wyk艂ad贸w o tym przygotowaniu, budowaniu tej cierpliwo艣ci, jako艣ci - im jeste艣 lepiej przygotowany, tym to zapanowanie nad stresem w tym tradingu nie jest proste, ale na pewno jest 艂atwiejsze.

R: Dok艂adnie. Tutaj te偶 poruszy艂e艣 w swojej wypowiedzi rzecz te偶 bardzo wa偶n膮, czyli takie rutynizowanie proces贸w po prostu. Dzi臋ki takiemu rutynizowaniu proces贸w 艂atwo do niego przej艣膰 i to zrobi膰. Ja tu mo偶e dam taki przyk艂ad bardzo ostrej rutynizacji procesu, jakim s膮 膰wiczenia plutonu egzekucyjnego. Wiadomo, 偶e oni maj膮 bardzo du偶e emocje, bo b臋d膮 musieli wykona膰 wyrok w wojsku i jak to si臋 odbywa艂o? Zanim pad艂 strza艂, oni mieli najpierw musztr臋 - baczno艣膰, spocznij, to, to, to, to i w mi臋dzy czasie by艂 oddany strza艂, po tym znowu baczno艣膰, spocznij, wymarsz, 偶eby im zminimalizowa膰 w procesie decyzyjnym te emocje w kontek艣cie oddania strza艂u, 偶eby oni po prostu to polecenie wykonali bezb艂臋dnie. Wiem, 偶e to jest bardzo okrutny przyk艂ad, ale czasami na okrutnych przyk艂adach to mo偶emy poczu膰. Tak samo jest w tradingu. S膮 czasami silne emocje. S膮, bo p艂yn膮 z rynku, p艂yn膮 z wykres贸w, z emocji, z news贸w.

M: Z tego, 偶e s膮 pieni膮dze.

R: Tak, z w艂asnych pieni臋dzy. Je艣li ja podejd臋 do tego w ten spos贸b - pe艂na rutyna, pe艂na analiza, skupienie si臋 na szczeg贸艂ach i dzia艂anie, to w tym momencie obni偶臋 sobie ten poziom emocjonalny w tym momencie, je偶eli chodzi o sam膮 tak膮 emocjonaln膮 stron臋. Nie da si臋 tego wy艂膮czy膰, bo jeste艣my lud藕mi i lud藕mi zawsze b臋dziemy. B臋dziemy zbudowani z tych emocji, ale mo偶emy zarz膮dza膰 w okre艣lony spos贸b w tym momencie tak, 偶eby te emocje nam nie przeszkodzi艂y w dobrej decyzji w zawieraniu tej transakcji.

M: Bardzo dzi臋kuj臋. Chcia艂bym, 偶eby艣my powiedzieli jeszcze o jednej rzeczy. Chcia艂bym, 偶eby艣 powiedzia艂 kilka s艂贸w o swoich warsztatach. Czego b臋d膮 mog艂y nauczy膰 si臋 osoby, kt贸re wezm膮 udzia艂 w tych warsztatach?

R: Wyszed艂em z za艂o偶enia, 偶e chc臋 zrobi膰 co艣, co jest nie tylko jako teoria, na zasadzie suchej teorii, ale bezpo艣rednie te偶 praktyczne pokazanie, w jaki spos贸b t臋 wiedz臋 wykorzystujemy na 偶ywym rynku live. Po prostu w rynku, kt贸ry si臋 toczy na bie偶膮co, gdzie w tym momencie zawierane s膮 transakcje. I on si臋 sk艂ada z dw贸ch cz臋艣ci. Pierwsza cz臋艣膰 to jest ta cz臋艣膰 teoretyczna. Ka偶dy udzia艂owiec tego szkolenia musi si臋 nauczy膰, bo to jest w spos贸b w jaki my m贸wimy, spos贸b w jaki okre艣lamy sygna艂y, 偶eby wiedzia艂 o czym my w og贸le b臋dziemy m贸wi膰 w tym momencie. To jest ta wiedza, kt贸r膮 musi zdoby膰. Czyli musi si臋 nauczy膰 jej. To jest nagrane w formie VOD do ponownego odtwarzania. Mo偶na sobie to wielokrotnie odtwarza膰. Jednocze艣nie do tego dajemy trzy kompletne scenariusze, czyli takie od A do Z - jakie punkty musz膮 by膰 w ka偶dym scenariuszu odfajkowane na rynku, 偶eby w tym momencie mo偶na by艂o tak膮 pozycj臋 otworzy膰. Oczywi艣cie pokazujemy jak stawia膰 stop lossy, jak je prowadzi膰, w jaki spos贸b my to robimy, w jaki spos贸b to w tym momencie nasi traderzy robi膮. To jest ta cz臋艣膰 teoretyczna. Oczywi艣cie je偶eli kto艣 si臋 tego nie nauczy, to p贸藕niej na cz臋艣ci praktycznej b臋dzie mu du偶o trudniej, ale patrz膮c po zaanga偶owaniu pierwszej grupy, gdzie naprawd臋 uczestnicy podeszli niesamowicie powa偶nie i patrz膮c po ich wynikach, my艣l臋, 偶e r贸wnie偶 ta grupa te偶 stanie na wysoko艣ci zadania i w tym momencie przysi膮dzie, czyli zrobi t膮 w艂asn膮 prac臋 z tym materia艂em. Od 8-ego, czyli od nast臋pnego poniedzia艂ku, zaczynamy warsztaty na 偶ywym rynku, kt贸re b臋d膮 polega膰 na tym, 偶e b臋dziemy robi膰 codziennie o 12:45 odpraw臋, gdzie pi臋膰 g艂贸wnych walor贸w, kt贸re s膮 tam wymienione, b臋dziemy w tym momencie ocenia膰 od A do Z. Na zasadzie: gdzie s膮 poziomy wsparcia oporu, jaka si艂a dominuje, popyt, poda偶, jaki kierunek i ko艅czy si臋 ta analiza oczywi艣cie pokazaniem g艂贸wnych te偶 miejsc na wykresie, jak i r贸wnie偶 przedzia艂贸w cenowych, czego my si臋 w tym okresie w danym momencie oczywi艣cie analizy spodziewamy. Jak i r贸wnie偶 najwa偶niejsze wydarzenia, co wp艂yn臋艂o na t膮 cen臋 i jakie wydarzenia b臋d膮 podawane, czy tam dane makro. Nast臋pnie te osoby s膮 z nami ca艂y czas na komunikatorze w formie tych warsztat贸w - to znaczy, 偶e jak tylko b臋dzie nowy kierunek na danym walorze, jak tylko b臋dzie zmiana sytuacji, 偶e na przyk艂ad poda偶 przewy偶szy, to my w tym momencie od razu podajemy tej osobie jaki jest kierunek rynku, czyli w jakim kierunku poszukujemy tych trzech scenariuszy w tej niskiej skali. Tak, 偶eby ta osoba, kt贸ra dopiero co si臋 tego uczy, nie musia艂a sobie zadawa膰 tego trudu, oceniaj膮c wszystkich skal czasowych i wykres贸w, miejsc i tak dalej, bo tu ju偶 wymaga du偶o wi臋kszego do艣wiadczenia. Mog艂a w pe艂ni skorzysta膰 i zobaczy膰 z tej analizy w艂a艣nie Intraday'owej jak du偶o jest w stanie im da膰. I teraz, kiedy ten tydzie艅 si臋 ko艅czy, robimy podsumowanie ca艂ego tygodnia, czyli tak - gdzie zagrali, gdzie uczestnicy zagrali w tym momencie, jakie by艂y wyniki. My pokazujemy r贸wnie偶 wszystkim, w kt贸rych momentach 偶e艣my podawali ten kierunek, czyli jak wykres zareagowa艂 czy ur贸s艂, czy spad艂 w tym momencie po podaniu danej informacji. I robimy takie podsumowanie. M贸wimy o g艂贸wnych b艂臋dach, o tym, co zosta艂o wykorzystane, o tym, jakie b艂臋dy zosta艂y pope艂nione, poniewa偶 wszyscy uczestnicy - oczywi艣cie wi臋kszo艣膰 tak to robi, nie wszystkich przecie偶 zmusimy, wysy艂aj膮 nam w pi膮tek wszystkie swoje zagrania i r贸wnie偶 wysy艂aj膮 nam w Excelu zestawienie ca艂ych wynik贸w wszystkiego tak, 偶eby艣my mogli dokona膰 analizy w jaki spos贸b to oni rozgrywali. Jak i r贸wnie偶 printscreeny, w jaki spos贸b, co oni w momencie widzieli i jakie warunki scenariusza by艂y pe艂nione. To jest dosy膰 intensywne. Trzy tygodnie czekaj膮 nas bardzo intensywne od 8 lutego i co tydzie艅 oczywi艣cie to podsumowanie, wi臋c tak wygl膮da sytuacja.

M: Czyli jest jeszcze kilka dni na to, 偶eby obejrze膰 sobie t膮 cz臋艣膰 teoretyczn膮 w formie kursu i od 8 lutego start.

R: Tak, dok艂adnie. I od 8 wykorzystanie w praktyce.

M: Dla cz艂onk贸w Stowarzyszenia Inwestor贸w Indywidualnych jest tutaj znacz膮ca zni偶ka, tak偶e gor膮co zach臋cam do przyst膮pienia do SII, a p贸藕niej do wzi臋cia udzia艂u w kursie. Czy w tym roku b臋dzie organizowana kolejna edycja VSA TRADER Intraday? W艂a艣nie o tym m贸wimy.

R: Zapisy s膮 ze wzgl臋du na to, 偶e trzeba to obejrze膰 i si臋 przygotowa膰. To nie chodzi o to, 偶eby kto艣 w to wszed艂, potem nie zd膮偶y艂 si臋 przygotowa膰. Wprawdzie cztery miesi膮ce jest na ogl膮danie tych VOD, ale ju偶 8 zaczynamy, wi臋c my dzisiaj wieczorem do 24:00 zamykamy w og贸le zapisy ju偶 w tym momencie na na to szkolenie. Nie mamy w planie w tej chwili w tym roku ponawiania w tym momencie tego projektu w takiej formie. To s膮 te dwie edycje, bo te偶 chcemy si臋 zaj膮膰 oczywi艣cie naszymi traderami. Dodatkowo licz臋, 偶e z tych grup naprawd臋 te偶 wy艂oni膮 si臋 talenty i b臋dziemy tutaj dalej wsp贸艂prac膮 kontynuowa膰.

M: Ko艅czymy powoli, cho膰 pyta艅 jest du偶o.

R: Kocham rynek. Mog臋 d艂ugo siedzie膰 i rozmawia膰.

M: Zapraszam Ci臋 ju偶 po tym kursie, aby艣 powiedzia艂 mi o swoich wra偶eniach. Ja zawsze jestem ciekawy jak ci uczestnicy tego typu kurs贸w, jak reaguj膮.

R: Jak najbardziej.

M: Mimo tego, 偶e ja jestem inwestorem d艂ugoterminowym, dywidendowym, to ze s艂uchania tego, ja zawsze zaczerpn臋 dla siebie. Zawsze si臋 czego艣 naucz臋 mimo tego, 偶e m贸j horyzont inwestycyjny jest odrobin臋 d艂u偶szy. Rafa艂, bardzo gor膮co dzi臋kuj臋.

R: Dzi臋kuj臋 Michale i 偶ycz臋 wszystkim dobrych i rozwa偶nych decyzji na rynkach kapita艂owych. Do zobaczenia na rynku - oby po tej samej stronie!

M: Do zobaczenia nast臋pnym razem!